Współczesna przestrzeń publiczna coraz częściej staje się sceną niebezpiecznego zjawiska: zatarcia granicy między autentycznym, oddolnym głosem lokalnej społeczności a sztucznie wykreowanym szumem informacyjnym. Zderzenie dwóch niedawnych wydarzeń z terenu województwa zachodniopomorskiego tworzy niezwykle przejrzysty, wręcz podręcznikowy obraz tego, jak w praktyce różni się żywa determinacja mieszkańców od cyfrowego teatru, w którym rolę demonstrantów odgrywają w dużej mierze fikcyjne profile w mediach społecznościowych.
Oto po jednej stronie stanęła niewielka wieś Kościno, położona w gminie Dobra przy granicy polsko-niemieckiej. Miejscowość ta, licząca zaledwie około dwustu osiemdziesięciu mieszkańców, stanęła w obliczu planowanej budowy żwirowni – inwestycji, która zdaniem lokalnej społeczności bezpowrotnie zniszczyłaby walory przyrodnicze, ład przestrzenny oraz komfort codziennego życia. Reakcja ludności była natychmiastowa i pozbawiona jakichkolwiek pozorów. Na zorganizowany sprzeciw, o godzinie 10:00 przybyło ponad sto osób.
Statystyka ta bezwzględnie poraża swoją wymową. Na miejscu pojawiła się ponad jedna trzecia wszystkich mieszkańców wsi, włączając w to seniorów, dzieci i osoby aktywne zawodowo. Mieszkańcy Kościna nie szukali usprawiedliwień, nie zasłaniali się brakiem czasu, pracą ani obowiązkami domowymi. Przyszli osobiście, stając twarzą w twarz z urzędnikami i inwestorem, ponieważ doskonale rozumieli elementarną zasadę życia obywatelskiego: tylko fizyczna, osobista obecność stanowi dla władzy bezdyskusyjny i niemożliwy do zbagatelizowania sygnał realnego oporu.
Zadziwiająco i wręcz groteskowo na tym tle prezentuje się sytuacja ze Świnoujścia. Miasto na prawach powiatu, zamieszkane przez blisko czterdzieści tysięcy obywateli, od miesięcy żyje tematem strategicznej rozbudowy portu i inwestycji w infrastrukturę morską. Analizując lokalne grupy dyskusyjne oraz sekcje komentarzy na portalach informacyjnych, postronny obserwator mógłby ulec wrażeniu, że w mieście wre, a mieszkańcy są niemal w całości zjednoczeni w bezkompromisowym sprzeciwie wobec zamierzeń inwestycyjnych.
Prawdziwa weryfikacja tego „społecznego wzburzenia” nastąpiła jednak w momencie, gdy przyszedł czas na opuszczenie wirtualnego świata i zaprezentowanie swojego stanowiska w przestrzeni publicznej. Podczas oficjalnego rozpoczęcia inwestycji – budowy Przylądka Pomeranii – na zapowiadany protest przybyło dokładnie osiem osób. W czterdziestotysięcznym mieście zorganizowany sprzeciw zgromadził frekwencję, którą można z powodzeniem pomieścić przy jednym większym stole kawiarnianym.
Tuż po tej frekwencyjnej katastrofie sieć natychmiast zalała fala przewidywalnych usprawiedliwień. W komentarzach powtarzano argumentację, że nieobecność wynikała z godzin pracy, natłoku codziennych obowiązków czy niedogodnej pory zgromadzenia – tu protest również rozpoczął się o godzinie 10:00. Pojawia się w tym kontekście nieuniknione pytanie o proporcje i autentyczność deklarowanych postaw. Czy w sprawie o przełomowym dla miasta znaczeniu, gdzie na szali rzekomo podlega przyszłość i komfort życia mieszkańców, przeszkodą dla ponad trzydziestu dziewięciu tysięcy ludzi staje się kolizja w grafiku? Przykłady licznych protestów branżowych, rolniczych czy lokalnych – takich jak ten w Kościnie – jednoznacznie pokazują, że gdy sprawa naprawdę dotyka fundamentów egzystencji danej wspólnoty, ludzie biorą urlopy, reorganizują dzień i przychodzą protestować.
Analizując sytuację w Świnoujściu, po raz kolejny trudno uniknąć wniosku, że mamy tu do czynienia z mechanizmem kreowania protestu hybrydowego, którego głównym spoiwem jest dezinformacja oraz sztucznie podtrzymywana mobilizacja. W erze mediów społecznościowych stworzenie wrażenia masowego oporu nie wymaga już realnych ludzi. Wystarczy wąska grupa zdeterminowanych aktywistów, wsparta przez sieć fałszywych kont, trolli oraz anonimowych profili, aby całkowicie zdominować przestrzeń dyskusyjną w internecie. Algorytmy portali społecznościowych sprzyjają skrajnym emocjom, co pozwala garstce osób stworzyć zasięg i wrażenie, że za ich głosem stoi cały lokalny ogół. Publikowane w masowych ilościach komentarze, petycje z fikcyjnymi podpisami czy organizowane wirtualne akcje dają złudzenie, że w mieście narasta gigantyczny bunt. Jednak w momencie, gdy trzeba pokazać swoją twarz i ponieść koszty osobistego zaangażowania, cyfrowa wydmuszka pęka. Osiem osób na placu w Świnoujściu to nie przypadek ani niefortunny zbieg okoliczności, lecz rzeczywisty wymiar społecznego wsparcia dla haseł głoszonych w internecie.
Porównanie przypadku Kościna i Świnoujścia stanowi niezwykle pouczające studium z zakresu socjologii wsi i miasta oraz współczesnej polityki samorządowej. Wieś pokazała siłę kapitału społecznego opartego na bezpośrednich relacjach, zaufaniu i poczuciu wspólnoty losu. W Kościnie sąsiad zna sąsiada, a zagrożenie dla jednego domu traktowane jest jako zagrożenie dla całej miejscowości. Tam decyzja o wyjściu na ulicę jest naturalną konsekwencją wspólnotowej odpowiedzialności.
W Świnoujściu z kolei ujawniły się najgorsze cechy współczesnej alchemii internetowej, gdzie anonimowość pozwala na bezkarne budowanie agresywnych narracji bez konieczności poddawania ich weryfikacji w świecie rzeczywistym. Przypadek ten powinien stanowić mocne ostrzeżenie dla decydentów i urzędników, którzy zbyt pochopnie przyjmują internetowe komentarze za miernik nastrojów społecznych.
Ostatecznie prawda zawsze weryfikuje się w świecie realnym. Kościno udowodniło, że prawdziwy protest rodzi się z autentycznej troski i wymaga osobistej obecności. Świnoujście po raz kolejny pokazało natomiast obraz buntu, którego po prostu nie ma – buntu przeniesionego w całości do cyfrowej fikcji, podtrzymywanej przez armię fałszywych profili i garstkę krzykaczy, za którymi w rzeczywistości nikt nie stoi.
